Van complottheorieën tot framing: Waarom geloof ik dit?
Veel mensen hebben het gevoel dat ze feit en fictie makkelijk van elkaar kunnen onderscheiden. Toch is dat niet altijd zo. Ook jij kunt erin trappen. Hoe dat komt? Misleidende claims, die al dan niet bewust online verspreid worden, spelen in op de manier waarop jij informatie verwerkt. Dit zorgt ervoor dat jouw brein soms voor de gek wordt gehouden. Met de campagne ‘Waarom geloof ik dit?’ leggen we je uit hoe dit precies werkt. In dit artikel vind je een overzicht van relevante artikelen en video’s over dit onderwerp.
Jouw brein en misleidende informatie
Desinformatie of misleidende informatie roepen vaak sterke emoties bij ons op. Dat maakt het soms lastig voor ons om feit van fictie te onderscheiden. In deze video legt Margriet Sitskoorn, hoogleraar klinische neuropsychologie, uit hoe dit precies werkt. Met simpele testjes laat ze zien hoe makkelijk het is om mensen te beïnvloeden. Ook geeft ze tips om je hiertegen te kunnen wapenen, zoals actief op zoek gaan naar informatie die niet in jouw straatje past.
Ons brein is zo ingesteld dat het razendsnel informatie inlaadt. Als de nieuwe informatie bevestigt wat je al dacht, dan geloof je het sneller. En andersom: wanneer de informatie niet in je straatje past, dan geloof je het minder snel. Dit heet confirmation bias. In dit artikel vertelt cultuurfilosoof Simon Truwant hoe we informatie verwerken en welke rol sociale media daarin spelen.
De overtuigingskracht van complottheorieën
Complottheorieën ontstaan wanneer mensen op zoek gaan naar een verklaring voor iets dat ze willen kunnen begrijpen. Als mensen iets willen begrijpen, gaan ze op zoek naar een verklaring. Soms is de waarheid zo complex dat een complottheorie dan opeens heel aannemelijk klinkt. Ben jij weleens in een complottheorie gaan geloven? In dit artikel legt Jan-Willem van Prooijen, bijzonder hoogleraar Radicalisering, Extremisme en Complotdenken, uit wat maakt dat complottheorieën soms zo overtuigend zijn.
Wil je meer weten over hoe complotdenken precies werkt? Bekijk dan ook deze video van NPO Kennis:
De kracht van beeld
Beeld zorgt er soms voor dat we iets sneller geloven. Zo kan beeld worden gebruikt om (onbewust) in te spelen op onze emoties, waardoor het bericht nog meer ons gevoel versterkt en bevestigt. Dat zorgt ervoor dat we sneller denken dat een bericht waar is. In deze video legt sociaal-psycholoog Laura te Hennepe uit hoe dit precies werkt.
Met beeld kan ook heel makkelijk (onbewust) de werkelijkheid worden verdraaid. Dat kan met behulp van framing. Een frame is een kader dat je gebruikt als je een verhaal vertelt. De woorden en beelden die je kiest om iets te omschrijven, bepalen hoe je verhaal overkomt. Wanneer je niet alle informatie hebt, kan dit verhaal heel anders worden dan de werkelijkheid. In deze video legt Sarah Gagestein, framing-expert, uit hoe een frame jou kan misleiden.
