Feiten en fabels over anticonceptie
Steeds meer vrouwen twijfelen aan het gebruik van de pil. Op sociale media, vooral op TikTok, gaat veel onjuiste, of onvoldoende onderbouwde informatie rond over hormonale anticonceptie. Contentmakers doen vaak stevige uitspraken. Ze zeggen bijvoorbeeld dat de pil gevaarlijk is, je hormonen verstoort, onnatuurlijk is of je vruchtbaarheid en mentale gezondheid kan schaden. Maar wat klopt daar eigenlijk van?
In het kort
- De pil is voor de meeste vrouwen veilig en betrouwbaar als anticonceptiemiddel, zeggen deskundigen
- Er is nog weinig duidelijkheid over mentale bijwerkingen, omdat daar minder onderzoek naar is gedaan.
- Wees je ervan bewust dat online video’s vaakonjuiste claims bevatten die twijfel zaaien over veilig gebruik van hormonale anticonceptie, bijvoorbeeld dat je door pilgebruik onvruchtbaar wordt.
Het lastige is dat er rond anticonceptie geen goede keuze is die voor iedereen het beste is. Het is daarom belangrijk om je te verdiepen in de verschillende opties. Iedereen is anders en je moet kiezen wat voor jou het beste past.
Onbewezen claims
Uit onderzoek van Pointer blijkt dat ongeveer 13 procent van de TikTok-video’s over hormonale anticonceptie onjuiste of onbewezen claims bevat. In deze video’s wordt bijvoorbeeld beweerd dat je door de pil onvruchtbaar zou worden, dat je ‘de verkeerde partner kiest’ of dat het onderdrukken van de eisprong ongezond is. Samen werden deze filmpjes meer dan 1,3 miljoen keer bekeken.
Opvallend is dat twee op de vijf video’s een uitgesproken negatieve toon hebben over hormonale anticonceptie. Veel makers presenteren zich als ervaringsdeskundige en combineren hun boodschap met de verkoop van eigen supplementen, cursussen of coachingstrajecten om te ‘ontpillen’.
Volgens mediawetenschappers en gezondheidsorganisaties is dat een probleem: persoonlijke ervaringen worden gepresenteerd als algemene waarheid, zonder medische onderbouwing.
Deskundigen benadrukken dat de pil voor de meeste vrouwen veilig en betrouwbaar is.
Natuurlijke anticonceptiemethoden
Tegelijkertijd groeit de belangstelling voor natuurlijke anticonceptiemethoden. Een op de zeven jonge vrouwen gebruikt nu bijvoorbeeld temperatuurmetingen of cyclus-apps of andere vormen van periodieke onthouding om zwangerschap te voorkomen (Rutgers, 2024).
Deskundigen waarschuwen hier voor als het als énige methode wordt ingezet om zwangerschap te voorkomen. De betrouwbaarheid van deze methoden hangt sterk af van een correcte en precieze toepassing. Je moet je dus lichaam goed kennen en alert zijn op veranderingen die van invloed kunnen zijn op je cyclus. Apps zijn bovendien niet altijd medisch gevalideerd. Als een zwangerschap echt ongewenst is raden deskundigen het gebruik van alleen een cyclus-app af (NOS).
Mentale bijwerkingen
Dat hormonale anticonceptie invloed kán hebben op stemming, wordt door experts niet ontkend. Sommige vrouwen ervaren somberheid, stemmingswisselingen of een verminderd libido. Tegelijkertijd geldt dat veel vrouwen helemaal geen klachten hebben, of juist minder last ervaren van hormonale schommelingen.
Wat de wetenschap betreft is het beeld nog niet compleet. Er is nog relatief weinig onderzoek gedaan naar mentale effecten, zeker op de lange termijn. Dat betekent niet dat klachten worden verzonnen, maar ook niet dat elke psychische klacht automatisch door de pil wordt veroorzaakt.
Volgens Rutgers is nuance hier cruciaal: ruimte voor individuele ervaringen, zonder ze te verheffen tot algemeen gezondheidsrisico.
Waarom TikTok zo overtuigend is
Volgens een verkenning van Rutgers zoeken veel meiden en vrouwen bewust informatie over anticonceptie op sociale media. Daar domineren vaak negatieve en emotionele verhalen:
“Zo wordt ten onrechte beweerd dat de pil zou zorgen voor onvruchtbaarheid of ernstige gezondheidsrisico’s, of dat het ongezond zou zijn om de eisprong te onderdrukken.”
Dat soort boodschappen verspreidt zich snel, juist omdat ze persoonlijk en herkenbaar zijn. Feitelijke uitleg van artsen en apothekers legt het online vaak af tegen ervaringsvideo’s.
Wat kun je wél doen?
Experts zijn het over één ding eens: anticonceptie is geen one-size-fits-all. Wat voor de één goed werkt, kan voor de ander vervelende bijwerkingen hebben. Daarom is betrouwbare informatie essentieel. De keuzehulp van Rutgers kan je helpen om erachter te komen welke anticonceptie het meest bij jou past.
Ook via Sense.info, de website van Rutgers, de podcasts (hormonaal en niet-hormonaal) van De Vragendokter (Jojanneke Kant) en de Twijfeltelefoon van Erasmus MC kun je betrouwbare informatie vinden over anticonceptie. Zij proberen allen een tegenwicht te bieden aan online misinformatie.
Terechte angst over pilgebruik?
De zorgen over (mogelijke) mentale bijwerkingen verdienen serieuze aandacht. Maar de grootschalige angst dat de pil onvruchtbaar maakt of structureel schadelijk is, wordt niet ondersteund door wetenschappelijk bewijs. Die angst lijkt vooral gevoed door misinformatie op sociale media.
Of, zoals huisarts Jojanneke Kant (@De Vragendokter) het samenvat: vrouwen zijn niet kritisch geworden, ze zijn bang gemaakt. En angst is zelden een goede raadgever bij medische keuzes.
Leestip: ‘Bang voor de Pil, publicatie van NEMO Kennislink
